Kozmik Okyanusun Çalkalanışı ve Ayurveda’nın Doğuşu
Ayurveda serimizin ikinci yazısında sizinle Ayurveda’nın nasıl doğduğunu, hangi metinlere ve hangi felsefi temellere dayandığını ve insan yaşamının dört amacıyla (Purushartha’lar) ilişkisini paylaşacağım.
İster bu yazıdan önce, ister sonra serinin ilk yazısına da göz atabilirsiniz.
Şimdiiiiii;
Ezoterik bilgileri ve felsefeyi seviyorsanız bu yazı tam size göre. (ben çok seviyorum:)
O zaman mitik bir hikaye ile başlayalım. Hem de Hindu tarihinde sadece bir mit değil, varoluşun doğası ve yaratıcı gücün kaynağı hakkında derin bir metafor olarak yer eden bir hikaye ile.
Okyanusun Çalkalanması- Samudra Manthan
Zamanın henüz genç olduğu çağlardan beri tanrılar (Devas) ve şeytanlar (Asuras) güç ve denge için sürekli bir mücadele içindedirler. Savaşlarının birinde devalar yenilgiye uğrar ve sürgüne gönderilir. Çaresizlik içinde, Varlığın Efendisi olan Tanrı Vişnu’ya giderler. Vişnu onlara durumlarını iyileştirmenin yolunun ölümsüzlük iksirini (amṛita) elde etmekten geçtiğini söyler; ancak bunun için önce şeytanlarla barışmaları ve birlikte Kozmik Süt Okyanusu’nun sularını çalkalamaları (samudra manthana) gerektiğini belirtir.
Bunun üzerine tanrılar ve şeytanlar birlikte Samudra Manthan, yani Okyanus’un Çalkalanması eylemine girişir. Bir dağ çalkalayıcı olur, bir yılan onun etrafına sarılan ip. Bir yandan şeytanlar çeker ipi, bir yandan tanrılar. Ve yıllarca çalkalanır okyanus.
Okyanus dalga dalga kabarırken zehirler, gölgeler ve bilinmezlik ortaya çıkar; ama aynı zamanda en değerli hazineler de gün yüzüne çıkar: ölümsüzlük iksiri Amrita ve diğer şifa araçları da dahil olmak üzere.
Bu hazinelerin en önemli taşıyıcısı Ayurveda tanrısı, ilahi hekim Dhanvantari de çıkar okyanustan. Elinde tuttuğu Amrita, yani ölümsüzlük iksiri ile. Ellerinde taşıdığı Amrita hayatın ve şifanın kaynağını, tıbbi bitki ve canlılar doğanın iyileştirici gücünü, kitap ise bilgeliği temsil eder.
Dhanvantari’nin elindeki bu nesneler, aslında Ayurveda’nın insan yaşamına kattığı araçlardır: bitkiler ve doğal ilaçlar, bilinçten gelen yaşam enerjisi, doğru bilgi ve uygulama yolları…
Bu mitte kozmik düzeyde okyanus, Samanyolu’dur; çalkalanma ise dünyanın eksenindeki devinimdir. Bu devinim, yeni çağları getirir ve yaşam formlarının evrimini mümkün kılar. Ayrıca mitte yalnızca “iyi ile kötü”nün bir mücadelesi değil; bilinç ile (devalar, tanrılar) ile duyusal ve fiziksel arzular (asuralar, şeytanlar) arasında bir dengeleme süreci anlatılır. Bireysel düzeyde çalkalanma, arzuları ve bağımlılıkları olan beden ile bilinç kutupları arasındaki sürtüşmedir.
Biz şimdilik bu sürtüşmenin sonucunda ölümsüzlük iksiri ortaya çıkar ve Ayurveda da buna hizmet etmek üzere doğar diyerek Ayurveda’ya geri dönelim.
Ayurveda’nın Kökeni: Rishilerin Kalbinden Bugüne Uzanan Bir Yol
Mitolojik hikayeye göre böyle ama gerçekte nasıl derseniz…
Ayurveda’nın “yazarı” yoktur. Binlerce yıl önce derin sezgi ve meditasyon çalışmaları yapan rishilerin —bilgelerin, hakikati görenerin— kalbinden doğduğuna inanılır.
Rishiler, doğayı sadece gözlemlemekle kalmaz; onlar doğanın bilgisini deneyimler, elementlerin hareketini, mevsimlerin ritmini, mizaçların özelliklerini, bitkilerin şifasını içsel bir sezgi ile kavrarlar.
O yüzden ayurveda onların bilgeliği ile doğmuştur.
Dr. Vasant Lad bunu şöyle açıklıyor;
“Kadim ermiş varlıklar, rişiler veya gerçeği görenler, gerçeği dini ilimler ve uygulamalar vasıtasıyla keşfettiler. Yoğun meditasyon yoluyla, günlük yaşamlarında gerçeğin tezahür etmesini sağladılar. Ayurveda günlük yaşam bilimidir ve bu bilgi rişilerin, sıkı sıkıya kendi yaradılış anlayışlarına dayanan, pratik, felsefi ve dinsel aydınlanmalarından tekamül etmiştir. “
Şimdi benim yoga ve ayurvedayı anlatırken bahsetmeyi en çok sevdiğim kısma geldik.
Purushartha’lar: İnsan Yaşamının Dört Temel Amacı
Pek çok ezoterik öğreti ve felsefede olduğu gibi Hint felsefesinde de insan yaşamı, sadece hayatta kalmak ya da üretmek üzerine değil; çok daha geniş bir anlam arayışı üzerine kurulu. Bu arayış dört başlık altında toplanır ve bunlara Purushartha denir; “insanın yaşam boyunca peşinden koştuğu dört amaç.”
1. Dharma — Yaşamdaki anlam, düzen ve doğru yaşama ilkesi
Dharma, kişinin hem kendine hem de çevresine karşı sorumluluğunu, etik anlayışını, yaşam amacı ve yolunu ifade eder. “Hangi yönde ilerlemeliyim?” sorusunun cevabıdır.
2. Artha — Maddi güvenlik ve yaşamsal ihtiyaçların karşılanması
Para, barınma, iş, üretkenlik, kaynaklar… Yaşamın sürdürülebilir olması için gerekli olan tüm dünyevi destekleri içerir. “Yaşamımı nasıl sürdüreceğim?” sorusunu yanıtlar.
3. Kama — Keyif, haz, estetik, mutluluk ve tatmin
Sanat, sevgi, yakınlık, ilham, duyusal keyifler, yaşamdan alınan zevk… “Hayatı ne için yaşıyorum? Beni ne besliyor?” sorusuna verilen yanıttır.
4. Moksha — Özgürlük, bilgelik, içsel huzur, ruhsal özgürlük
Kendini bilme, zihnin zincirlerinden özgürleşme, acıdan ve karmadan özgürleşme hâlidir. “Bu yaşamda nihai özgürlüğüm nerede?” sorusuna verilen cevaptır.
Peki Ayurvedanın Bunlarla İlgisi Ne?
Ayurveda, bu dört amacı doğrudan öğretmez ancak onların gerçekleşebilmesi için gerekli zemin olan “tam sağlık hâlini” oluşturur.
Çünkü kişi:
Sürekli yorgunken, hastayken, zihni bulanıkken Dharma’sını takip edemez, maddi imkanlar yaratamaz, yaşamdan keyif alamaz ve Moksha’nın yani özgürlüğün kapısını aralayamaz.
Yani Ayurveda’nın amacı:
bedeni, zihni ve enerjiyi dengeye getirerek
Purushartha yolculuğunu taşıyabilecek dayanıklılığı, berraklığı ve canlılığı sağlamaktır.
Ayurveda’nın insanı bütünsel bir varlık olarak ele almasının nedeni de budur:
İnsanın fiziksel sağlığı, duygusal düzeni, zihinsel berraklığı ve ruhsal yönü tek bir örtü gibi birbirine bağlıdır. Birindeki dengesizlik diğerlerini mutlaka etkiler.
Bu yüzden Ayurveda, yaşamın “amaçlarını” değil, o amaçlara yürüyebilmemiz için gerekli yaşam kalitesine ve sağlığa sahip olmamızın yollarını öğretir.
Ve bunu Charaka Samhita şöyle anlatır:
Hita hitam sukham dukham ayus tasya hitahitam |
Mana cha tachha yatrokatam ayurveda sa uchyate ||
Yani :
“Ne faydalıdır, ne zararlıdır; ne mutluluk getirir, ne acı; hayatı uzatan ve kısaltan nedir — beden ve zihin için tüm bunları öğreten bilgi Ayurveda’dır.”
Charaka Samhita’dan bahsetmişken…
Ayurveda’nın Kutsal Metinleri: Charaka, Sushruta, Ashtanga Hridayam
Ayurveda bilgisinin toplandığı üç ana metin vardır:
Charaka Samhita – Dahiliye, beslenme, sindirim, mizaçlar ve yaşam tarzı üzerine.
Sushruta Samhita – Cerrahi, anatomi ve beden yapıları üzerine.
Ashtanga Hridayam – Öncekilerin sentezi; hem teorik hem pratik yaklaşımlar.
Bu metinler sadece “tıbbi” değildir. Yaşamın bütününü kapsar: beden, zihin, ruh, etik yaşam, toplum, mevsimler, ritüeller…
Hint Felsefesi ve Shad Darshan: Ayurveda Hangi Dünya Görüşüne Dayanır?
Ayurveda, Hint felsefesinin altı temel okuluna (Shad Darshan) dayanır. Bunlar; Nyaya, Vaisheshika, Samkhya, Yoga, Mimamsa ve Vedanta’dır.
Bu felsefelerden özellikle:
Samkhya, doğanın 24 prensibini açıklayan sistem olarak Ayurveda’nın temelidir.
Yoga, zihinsel saflık ve disiplin aracılığıyla sağlık-yolculuğunu tamamlar.
Vedanta, varlığın özünü anlamaya yol açar.
İşte bu yüzden Ayurveda sadece bir beslenme yöntemi değildir:
Bir bilinç sistemi, bir yaşam felsefesidir.
Ayurveda ve Diğer Kardeş Bilimler: Yoga, Vaastu, Jyotish
Ayurveda geleneksel olarak tek başına bir disiplin olarak uygulanmaz.
Aşağıdakilerle birlikte uygulanır :
Yoga – Beden ve zihin saflığı
Vaastu – Yaşam alanlarının enerjisel düzeni (feng shui’nin atası)
Jyotish – Vedik astroloji bilgisi
Bir insanın sağlığı, sadece bedeninde değil, yaşadığı mekânda, zaman döngüsünde, davranışlarında, niyetlerinde şekillenir.
Bu yüzden Ayurveda bütünseldir.
O halde özetle;
Bu yazıda Ayurveda’nın kökenlerine ve insan yaşamına bakışına dair önemli kavramları ele aldık:
Samudra Manthan (Okyanusun Çalkalanması)
Rishilerin kalbinden doğuşu
Purushartha’lar — Dharma, Artha, Kama ve Moksha — Hint felsefesine göre insanın yaşam boyunca peşinden koştuğu dört temel amaç
Ayurveda’nın bu amaçlara yürüyebilmek için gerekli olan fiziksel, zihinsel ve duygusal dengeyi sağlıyor oluşu
Dayandığı üç felsefe
Birlikte uygulanan kardeş ilimleri
Ben ilgilendiğim konularla ilgili bu tür bilgiler öğrenmeyi çok severim. Umarım sizler için de keyifli bir okuma olmuştur.
Yukarıda alıntıladığım ifadesinde Dr. Lad ayurveda için günlük yaşam bilimi diyor. Eğer bu bilimi hayatınıza katmak isterseniz danışmanlık programlarımı inceleyebilir ve iletişime geçebilirsiniz. (Ayurveda Seans Bilgilerim) Bu kadar derin bir bilgelik içeren bir öğretiyi hayatınıza katmanıza vesile olmak bana büyük mutluluk verir.
Sevgilerimle
Müge